Porównanie ofert na zbiornik podziemny sprowadza się zwykle do ceny za metr sześcienny pojemności. Trzy dostępne technologie różnią się jednak nie materiałem, lecz sposobem jego wbudowania, a to przesądza o szczelności, czasie realizacji i zakresie dokumentacji. Pytanie, czy wybrać zbiornik betonowy prefabrykowany czy z kręgów, rozstrzyga się na trzech poziomach: liczby złączy w korpusie, warunków dojrzewania betonu oraz formy dokumentu potwierdzającego właściwości wyrobu. Poniższe zestawienie porządkuje te różnice według kryteriów wpływających na koszt całej instalacji.
Trzy technologie i ich realna różnica: złącza, kontrola betonu, powtarzalność
Prefabrykat monolityczny powstaje w formie stalowej w zakładzie, gdzie beton dojrzewa w kontrolowanych warunkach, a receptura podlega zakładowej kontroli produkcji. Korpus o pojemności kilku lub kilkunastu metrów sześciennych opuszcza formę jako jeden element, więc jedynym stykiem pozostaje połączenie z płytą wierzchnią, a przejścia rurowe z uszczelkami wykonuje wytwórca.
Konstrukcja z kręgów powstaje przez ułożenie kilku elementów o średnicach zwykle od 1000 do 2000 mm na dennicy i przykrycie ich płytą. Każdy styk poziomy jest potencjalnym miejscem infiltracji wody gruntowej i wycieku zawartości. Kręgi produkowane według normy PN-EN 1917 mają deklarowaną wodoszczelność przy ciśnieniu 0,5 bara i są przeznaczone do łączenia na uszczelkę gumową; złącze na zaprawie cementowej pozostaje sztywne i pęka przy nierównomiernym osiadaniu. Szambo z kręgów betonowych szczelność zawdzięcza więc nie samemu betonowi, lecz liczbie połączeń i staranności ich wykonania.
Zbiornik lany na miejscu nie ma złączy poziomych, ale beton dojrzewa w warunkach placu budowy, gdzie temperatura, opady i jakość pielęgnacji zmieniają parametry konstrukcji. Rolę złącza przejmują przerwy robocze między dnem a ścianami, dlatego powtarzalność wykonania jest tu najniższa z trzech technologii.
Zestawienie technologii: szczelność, czas, sprzęt, dokumentacja i koszt
Poniższa tabela zestawia trzy rozwiązania według kryteriów ocenianych przed podjęciem decyzji:
| Kryterium | Prefabrykat monolityczny | Kręgi betonowe | Zbiornik lany na miejscu |
| Złącza w korpusie | jeden styk z płytą wierzchnią | kilka styków poziomych | brak złączy, przerwy robocze |
| Szczelność | beton i uszczelki kontrolowane w zakładzie | zależna od uszczelek i staranności montażu | zależna od receptury i pielęgnacji betonu |
| Czas na budowie | osadzenie w jeden dzień roboczy | jeden do dwóch dni oraz uszczelnianie | kilka tygodni łącznie z dojrzewaniem |
| Wymagania sprzętowe | żuraw lub HDS o udźwigu dobranym do masy | lżejszy sprzęt, elementy kilkuset kilogramów | szalunek, betonowóz, pompa do betonu |
| Dokumentacja | deklaracja właściwości użytkowych i karty wyrobu dla zbiornika | deklaracje pojedynczych elementów | projekt, badania betonu, protokoły odbioru |
| Wrażliwość na pogodę | brak | ograniczona | wysoka, ograniczenia przy niskich temperaturach |
| Struktura kosztu | wyższa cena wyrobu, niski koszt robocizny | niska cena elementów, wyższy koszt robocizny | największy udział robocizny i sprzętu |
Zestawienie pokazuje, na czym opierają się zbiorniki żelbetowe prefabrykowane zalety: na przeniesieniu betonowania i uszczelniania z placu budowy do zakładu produkcyjnego. Charakterystykę tego rozwiązania opisuje oferta zbiorników żelbetonowych. Technologię warto dobrać po ocenie dojazdu i warunków gruntowych, ponieważ obie te zmienne przesądzają o wyborze skuteczniej niż różnica w cenie prefabrykatu.
Dokumentacja jako różnica formalna między technologiami
Prefabrykat jest wyrobem budowlanym wprowadzanym do obrotu, więc producent wystawia dla niego deklarację właściwości użytkowych, a dla zbiorników żelbetowych nieobjętych normą zharmonizowaną podstawą deklaracji krajowej pozostaje krajowa ocena techniczna. Komplet uzupełniają atest higieniczny, karty wyrobu, instrukcja montażu i gwarancja, odnoszące się do konkretnego egzemplarza.
Kręgi także mają deklaracje, lecz dotyczą one pojedynczego elementu, nie zbiornika jako całości, więc odpowiedzialność za szczelność zestawu przechodzi na wykonawcę montażu. Zbiornik lany na miejscu nie jest wyrobem, tylko robotą budowlaną, a jego dokumentację tworzą projekt konstrukcyjny, badania próbek betonu i protokoły odbioru. Różnica ujawnia się przy odbiorach formalnych, ponieważ odbiór zbiornika przeciwpożarowego wymaga uzgodnienia dokumentacji z rzeczoznawcą oraz potwierdzenia właściwości elementów składowych, w tym pokryw, włazów i rur ssawnych.
Kiedy kręgi lub wykonanie na miejscu nadal mają uzasadnienie
Pierwszym argumentem pozostaje dojazd, ponieważ osadzenie prefabrykatu wymaga drogi przenoszącej masę zestawu oraz miejsca na podpory żurawia. Drugim są nietypowe wymiary: obrys wymuszony granicami działki, istniejąca infrastruktura podziemna lub pojemność wykraczająca poza katalog producenta. Trzecim jest etapowanie robót, ponieważ elementy można wbudowywać partiami, dopasowując zakup do harmonogramu finansowania.
Ograniczeniem obu rozwiązań pozostaje struktura kosztu. Podawana w zapytaniach szambo z kręgów betonowych cena obejmuje zwykle same elementy, bez uszczelnień, robocizny montażowej i poprawek po nieudanej próbie szczelności. Niezależnie od technologii obowiązuje ten sam wymóg warunków technicznych: zbiornik bezodpływowy musi mieć nieprzepuszczalne dno i ściany, szczelne przykrycie z zamykanym otworem rewizyjnym oraz odpowietrzenie wyprowadzone ponad poziom terenu.
Podsumowanie
Rozstrzygnięcie, czy sensowniejszy będzie zbiornik betonowy prefabrykowany czy z kręgów, oraz dylemat zbiornik lany na miejscu czy prefabrykat, wymaga porównania kosztów całkowitych, a nie cen jednostkowych elementów. Do ceny wyrobu dochodzi transport, praca sprzętu, robocizna, uszczelnienia oraz wartość dokumentacji, którą inwestor albo otrzymuje, albo musi wytworzyć samodzielnie. Prefabrykat wygrywa wówczas czasem realizacji i powtarzalnością, kręgi bronią się tam, gdzie nie dojedzie ciężki sprzęt, a wykonanie na miejscu uzasadniają wymiary poza standardem.
Warto skorzystać z usług firmy P.W. Łakomy, która produkuje zbiorniki żelbetowe o pojemnościach od 2,0 do 14,0 m³ i realizuje transport oraz osadzenie samochodem z żurawiem HDS o udźwigu do 11 ton. Połączenie produkcji, transportu i montażu ogranicza liczbę stron odpowiedzialnych za szczelność, a inwestor otrzymuje zbiornik wraz z kompletem dokumentów potrzebnych przy odbiorze.