Najważniejsze informacje
- Sanepid przyjmuje wyłącznie wyniki z laboratorium akredytowanego lub o zatwierdzonym systemie jakości badań.
- Zakres wyznacza Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 grudnia 2017 r.: parametry grupy A (kontrolne) albo grupy B (przeglądowe).
- Próbkę do kontroli urzędowej powinien pobrać próbobiorca; samodzielny pobór bywa kwestionowany.
- Wynik to sprawozdanie z porównaniem do norm, na którego podstawie inspektor ocenia przydatność wody do spożycia.
Badanie wody na potrzeby Sanepidu to procedura, w której laboratorium sprawdza, czy woda z ujęcia lub instalacji spełnia wymagania przepisów o wodzie przeznaczonej do spożycia, a inspektor sanitarny na podstawie sprawozdania ocenia jej przydatność. Proces składa się z czterech etapów: ustalenia zakresu, poboru próbki, analizy laboratoryjnej i wydania sprawozdania. Poniżej wyjaśniono także, dlaczego kontroluje się akurat te, a nie inne parametry.
Co to jest PSSE i kiedy wymaga wyników?
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna to jednostka Państwowej Inspekcji Sanitarnej kierowana przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (PPIS). Nadzoruje ona jakość wody przeznaczonej do spożycia na terenie powiatu. Co to jest PSSE? To po prostu organ, który może zażądać dokumentu potwierdzającego jakość wody albo sam przeprowadzić kontrolę.
Wyniki są potrzebne najczęściej przy odbiorze budynku z własnym ujęciem, przy działalności wymagającej wody pitnej (gastronomia, agroturystyka, produkcja żywności) oraz przy okresowej kontroli ujęć indywidualnych. Inspektor uzna jedynie badanie wody wykonane przez laboratorium akredytowane lub o systemie jakości zatwierdzonym przez PPIS.
Jak wygląda procedura krok po kroku?
- Ustalenie zakresu. Wytyczne z PSSE lub cel (odbiór budynku, kontrola okresowa) określają, czy wystarczy monitoring kontrolny, czy jest potrzebny przeglądowy.
- Pobór próbki. Laboratorium dostarcza jałowe pojemniki, a próbobiorca pobiera wodę zgodnie z procedurą i opisuje miejsce poboru; termin wizyty wyznacza się zwykle w ciągu 7 dni.
- Transport. Próbki do mikrobiologii przewozi się w chłodzie; najwiarygodniejsze oznaczenia wykonuje się w ciągu 8–12 godzin od pobrania.
- Analiza i sprawozdanie. Po kilku dniach laboratorium wydaje sprawozdanie z odniesieniem do wartości dopuszczalnych, które składa się w PSSE.
Co się bada i dlaczego akurat te parametry?
Podstawowy zakres, czyli parametry grupy A, obejmuje wskaźniki, które najszybciej sygnalizują zagrożenie zdrowotne lub awarię instalacji.
| Parametr | Dlaczego jest kontrolowany? |
|---|---|
| Bakterie grupy coli, Escherichia coli, enterokoki kałowe | Wskaźniki skażenia kałowego; ich obecność dyskwalifikuje wodę |
| Ogólna liczba mikroorganizmów w 22±2°C po 72 h | Informuje o kondycji sanitarnej instalacji i skuteczności dezynfekcji |
| Mętność, barwa, zapach, smak | Pierwsze sygnały zanieczyszczenia zauważalne dla użytkownika |
| pH i przewodność elektrolityczna (PEW) | Pokazują korozyjność wody i ogólną zawartość rozpuszczonych soli |
| Żelazo i glin | Najczęstsze przekroczenia w ujęciach indywidualnych; glin wskazuje też na błędy w uzdatnianiu |
Mikrobiologię i fizykochemię sprawdza się równolegle, ponieważ woda klarowna może zawierać bakterie kałowe, a woda bezpieczna mikrobiologicznie może przekraczać normy żelaza. Dopiero oba zakresy razem dają obraz, który inspektor może ocenić.
Monitoring kontrolny czy przeglądowy?
Grupa A obejmuje opisaną wcześniej podstawową kontrolę bezpieczeństwa wody. Grupa B, określana jako monitoring przeglądowy, zakłada znacznie szerszy zakres analiz, uwzględniający kilkadziesiąt parametrów jakościowych. Badania obejmują między innymi oznaczenie metali ciężkich, azotanów i azotynów, wybranych związków organicznych oraz rozszerzoną ocenę mikrobiologiczną.
Tak kompleksową analizę zaleca się przede wszystkim przy pierwszej ocenie jakości wody z nowo wykonanej studni, w przypadku podejrzenia zanieczyszczenia substancjami chemicznymi lub na podstawie decyzji właściwej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej (PSSE). Ze względu na wymagania dotyczące prawidłowego pobierania i zabezpieczania próbek laboratoria zazwyczaj wymagają, aby materiał do badań w ramach monitoringu przeglądowego pobierał wykwalifikowany próbkobiorca.
Co dzieje się po wydaniu sprawozdania?
Sprawozdanie zawiera wartości zmierzone, wartości dopuszczalne i informację o sposobie poboru. Na jego podstawie PPIS stwierdza przydatność wody do spożycia albo, przy przekroczeniach, wskazuje przydatność warunkową lub jej brak i nakazuje działania naprawcze. Po usunięciu przyczyny, na przykład po dezynfekcji instalacji lub montażu filtra, analizę powtarza się, aby potwierdzić skuteczność naprawy. Szczegółowe zakresy pakietów monitoringu kontrolnego i przeglądowego opisano w kategorii badanie wody.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2017 poz. 2294)
- Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
- Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (art. 12)